Ave Caicoli, Dili, Timor-Leste

info@pdhj.tl

  • tp
  • en

Provedór Defende Reparasaun Abranjente ba Vítima sira husi Violasaun Direitus Umanus iha Pasadu

Dili, 5 marsu 2026 – Provedór Direitus Umanus no Justisa, Virgílio da Silva Guterres “Lamukan”, partisipa nu’udar oradór iha Konferénsia Nasionál kona-ba Esbosu Polítika Nasionál kona-ba Reparasaun, ne’ebé organiza husi Centro Nacional Chega! (IP) iha Dili. Tema sentrál ba konferénsia ne’e maka “Reparasaun Nu’udar Dalan ba Dignifika Vítima Konflitu Pasadu”, halibur instituisaun estadu, organizasaun sosiedade sivíl no reprezentante vítima sira hodi diskute kona-ba dezenvolvimentu polítika nasionál ida atu rezolve violasaun direitus umanus ne’ebé komete entre 1974 no 1999. Provedór hato’o nia intervensaun ho sub-tema “Knaar Estadu nian hodi Garante Protesaun no Promosaun Direitus Umanus no Justisa.”

Iha ninia intervensaun, Provedór subliña katak rezolve legadu violasaun direitus umanus sai nafatin dezafiu sentrál ba rekonsiliasaun nasionál no governasaun demokrátika iha Timor-Leste. Nia nota katak indivíduu no família rihun ba rihun hetan dezlokasaun, violénsia no lakon durante períodu konflitu, husik hela impaktu sosiál no ekonómiku ne’ebé kle’an ne’ebé kontinua afeta komunidade sira ohin loron. Tuir Provedór, polítika reparasaun ne’ebé komprensivu esensiál la’ós de’it atu rekoñese vítima sira-nia sofrimentu maibé mós atu restaura dignidade no hametin konfiansa públiku nian iha instituisaun estadu nian.

Provedór destaka mós katak responsabilidade Estadu nian atu garante reparasaun sira ne’e fundamenta ho klaru iha Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste no reforsa ho obrigasaun direitus umanus internasionál sira. Nia salienta katak reparasaun sira tenke komprende hanesan direitu legál ida hosi vítima sira duké benefísiu opsionál ida, no tenke implementa liuhosi aprosimasaun ida ne’ebé komprensivu ne’ebé inklui restituisaun, kompensasaun, reabilitasaun, satisfasaun no garantia sira la repetisaun nian. Medida sira ne’e, nia esplika, nu’udar elementu prinsipál ba justisa tranzitória no kontribui hodi hametin estadu direitu no estabilidade demokrátika.

Liután, Provedór subliña importánsia atu asegura katak polítika reparasaun nasionál iha futuru fó prioridade ba grupu vulneravel sira, inklui feto-faluk sira, sobrevivente sira hosi violénsia seksuál, ema ho defisiénsia sira no família sira hosi ema lakon sira. Nia mós husu ba mekanizmu sira ne’ebé desentralizadu no asesivel hodi permite vítima sira iha nasaun tomak atu hetan benefísiu hosi programa ne’e. Konklui ninia intervensaun, Provedór enkoraja Estadu atu garante implementasaun ne’ebé transparente, finansiamentu ne’ebé sustentável no mekanizmu fiskalizasaun ne’ebé forte atu nune’e polítika reparasaun bele kontribui ho efetivu ba justisa, rekonsiliasaun, no pás ne’ebé dura iha Timor-Leste.

This post is also available in: English

Notisia seluk

Hametin Integridade iha Funsaun Públika: Instituisaun Kuadrilaterál Realiza Treinamentu Governasaun Di’ak no Anti-Korrupsaun ba Dirijente MCI

Díli, 15 abril 2026 – Ekipa Kuadrilaterál ne’ebé kompostu hosi Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ), Comissão Anti-Corrupção (CAC), Comissão da Função Pública...

Formasaun Kuadrilaterál Konklui, Hametin Integridade no Boa Governasaun iha Ministériu Justisa

Díli, 15 abril 2026 – Formasaun kuadrilaterál loron tolu kona-ba “Prevene no Kombate Korrupsaun hodi Promove Governasaun Di’ak no Proteje Direitus Umanus iha Administrasaun...

PDHJ Ezamina Implementasaun Infraestrutura Eskolár ne’ebé Finansiadu Husi Estadu iha Oé-Cusse

Oé-Cusse, 13 abril 2026 – Diretór Delegasaun Territoriál PDHJ iha Oé-Cusse, Bartolomeu Gonçalves, hamutuk ho ekipa, hala’o vizita traballu no enkontru koordenasaun ho Diretór...

PDHJ Halo Intervensaun Ba Eskola Ne’ebé Impede Asesu Ezame Ba Estudante Sira Tanba La Selu Multa Falta Ni’an.

 Oé-Cusse, 09 abril 2026 – Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) nia Delegasaun Teritorriál Oé-Cusse, ne’ebé lidera husi Diretór Delegasaun Bartolomeu Gonçalves ho nia...