Dili, 21 Outubru 2026 —Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) Timor-Leste nian ohin hala’o enkontru abertura ida ho delegasaun ida husi Gabinete Komisáriu Aas Nasoins Unidas nian ba Direitus Umanus (OHCHR) hodi diskute objetivu sira hosi misaun avaliasaun nesesidade nian ne’ebé ho objetivu atu hametin kapasidade instituisaun nian hodi kumpre no independentemente ninia mandatu ho efetivu.
Enkontru ne’e halibur Provedor Direitus Umanus no Justisa Virgílio da Silva Guterres “Lamukan”, Provedór Adjuntu sira, Sekretáriu Ezekutivu no diresaun superiór PDHJ nian. Diskusaun sira foka ba objetivu sira avaliasaun nian, mandatu instituisaun nian, prioridade estratéjiku, dezenvolvimentu institusionál no espetativa sira ba prosesu avaliasaun nian.
Hala’o hosi OHCHR liuhosi ninia Unidade Asesoria Direitus Umanus (HRAU) iha Timor-Leste, misaun ne’e sei ezamina PDHJ nia kapasidade institusionál no operasionál ne’ebé eziste, dezafiu xave sira no área prioridade sira ba dezenvolvimentu liután. Avaliasaun sei konsidera mós envolvimentu instituisaun nian ho parte interesada nasionál sira no ninia kapasidade atu kumpre ninia responsabilidade sira tuir Prinsípiu sira Relasiona ho Estatutu Instituisaun Nasionál Direitus Umanus nian (Prinsípiu Paris nian).
Hafoin enkontru abertura, ekipa avaliasaun kontinua konsulta ho unidade no diresaun sira PDHJ nian hodi hetan kompriensaun kle’an kona-ba servisu instituisaun nian, inklui planeamentu estratéjiku, jestaun kazu no dadus, investigasaun sira, asisténsia públika, promosaun direitus umanus, monitorizasaun no fiskalizasaun, rekursus umanus, jestaun finanseira no operasaun rejionál sira.
Misaun ne’e mós inklui konsulta ho instituisaun governu nian, órgaun judisiál sira, instituisaun fiskalizasaun, ajénsia seguransa nian, organizasaun sosiedade sivíl, defensór direitus umanus no ajénsia Nasoins Unidas nian. Konsultasaun sira ne’e ho objetivu atu halibur perspetiva sira kona-ba kooperasaun ho PDHJ, inklui atendementu ba keixa no rekomendasaun sira, koordenasaun institusionál, responsabilizasaun no oportunidade sira atu hametin kooperasaun téknika no apoiu ba instituisaun nia dezenvolvimentu.
Deskobrimentu sira hosi avaliasaun nesesidade sira hein atu identifika forsa institusionál sira PDHJ nian, lakuna sira iha kapasidade no prioridade sira dezenvolvimentu nian, hodi informa rekomendasaun sira ba kooperasaun téknika iha futuru no apoiu ba kapasitasaun. Misaun ne’e sei inklui mós sesaun kapasitasaun kona-ba papél no mandatu instituisaun nasionál direitus umanus nian, Prinsípiu Paris nian no rekomendasaun sira kona-ba dezenvolvimentu institusionál PDHJ nian.
Misaun ne’e tuir planu sei hala’o iha loron 21 to’o 30 outubru 2026, ho ekipa avaliasaun nian ne’ebé hein atu aprezenta deskobrimentu preliminár sira, área prioridade sira ba hametin no proposta pasu sira tuirmai ba lideransa PDHJ nian molok konklui nia serbisu.
Liuhusi avaliasaun ida-ne’e, PDHJ no OHCHR hakarak atu identifika oportunidade prátika sira hodi reforsa instituisaun nia independénsia, efikásia no kapasidade atu promove no proteje direitus umanus no tane aas governasaun di’ak iha Timor-Leste.
This post is also available in: English


