Kuala Lumpur, Malázia, 21–23 jullu 2026 – Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ) partisipa iha Enkontru Grupu Traballu Tékniku Daruak (TWG) hosi Fórum Nasionál Instituisaun Direitus Umanus Sudeste Aziátiku (SEANF), ne’ebé organiza hosi Komisaun Direitus Umanus Malázia (SUHAKAM) iha nia eskirtóriu iha Kuala Lumpur husi 21 to’o 23 jullu 2026. Enkontru ne’e halibur reprezentante sira hosi Instituisaun Nasionál Direitus Umanus (NHRIs) sira hosi Sudeste Aziátiku tomak hodi hametin kooperasaun rejionál iha promosaun no protesaun direitus umanus.
PDHJ reprezenta husi Aureo José António Savio, Xefe Gabinete; Antoninho Bernardino, Espesialista Komunikasaun no Relasaun Públika; no Sonia Fernandes, Ofisiál Supervizaun nian.
Enkontru loron tolu ne’e sai hanesan plataforma importante ida ba membru SEANF sira atu haree fila fali progresu ba implementasaun Planu Estratéjiku SEANF 2022–2026, troka atualizasaun kona-ba dezenvolvimentu nasionál direitus umanus, diskute prioridade institusionál sira, no hametin kolaborasaun entre instituisaun membru sira. Ajenda ne’e inklui mós diskusaun sira kona-ba negósiu no direitus umanus, prevensaun tortura, direitu ambientál, direitu idozu sira-nian, no proposta sira atu hasa’e SEANF nia efikásia institusionál no envolvimentu rejionál.
Durante loron dahuluk enkontru nian, instituisaun membru ida-idak aprezenta ninia dezenvolvimentu no dezafiu xave sira dezde Enkontru Grupu Traballu Tékniku dahuluk ne’ebé hala’o iha inísiu tinan ne’e. Nu’udar ko-lider ida tuir Prioridade 1 Planu Estratéjiku SEANF nian, PDHJ hola parte iha diskusaun sira kona-ba asegura katak direitus umanus mantein sentrál iha governasaun pós-pandemia no kooperasaun rejionál. Partisipante sira mós troka esperiénsia no prátika di’ak sira iha implementasaun prioridade estratéjiku sira Forum nian, inklui negósiu no direitus umanus, prevensaun tortura, no hametin SEANF nia governasaun no prosesu foti desizaun sira.
Iha loron daruak, PDHJ hato’o atualizasaun ida kona-ba serbisu Grupu Traballu Komunikasaun Estratéjiku (SCWG) SEANF nian, hodi destaka esforsu sira ne’ebé la’o hela atu hametin komunikasaun, vizibilidade, no envolvimentu públiku entre Instituisaun Nasionál Direitus Umanus Sudeste Aziátiku nian. Enkontru ne’e mós ko’alia kona-ba preparasaun ba Konferénsia Anuál SEANF ba dala 23 no resposta sira ba komunikasaun esterna ne’ebé dirije ba fórum rejionál.
Destake prinsipál ida hosi enkontru ne’e maka SEANF nia atividade paralelu (side event): Fórum kona-ba Refujiadu sira no Krize Tráfiku Umanu iha Rejiaun Sudeste Aziátiku – Dezafiu sira no Oportunidade sira ba Kooperasaun Rejionál, ne’ebé organiza hosi SUHAKAM. Fórum ne’e ezamina dezafiu sira direitus umanus nian ne’ebé maka buras daudaun relasiona ho refujiadu sira, ema sira ne’ebé buka azilu, tráfiku ema nian, no kontrabandu migrante sira iha Sudeste Aziátiku. Ida-ne’e fó oportunidade ba Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian, ajénsia sira governu nian, ajénsia sira Nasoins Unidas nian, organizasaun internasionál sira, akadémiku sira, no organizasaun sosiedade sivíl sira atu troka esperiénsia sira, identifika lakuna sira protesaun nian, no esplora dalan prátika sira ba kooperasaun rejionál.
Diskusaun sira durante fórum ne’e foka ba hametin mekanizmu protesaun ba refujiadu no vítima tráfiku sira, hadi’a asesu ba justisa, hasa’e kooperasaun entre parte interesada rejionál sira, no reforsa papél Instituisaun Nasionál Direitus Umanus nian hodi salvaguarda direitu populasaun vulneravel sira-nian ne’ebé afetadu hosi movimentu transfronteirisu sira. Fórum ne’e mós reafirma SEANF nia kompromisu atu promove resposta rejionál sira ne’ebé kolaborativu ba dezafiu sira direitus umanus nian ne’ebé mosu.
Iha loron ikus, delegadu SEANF sira vizita Baitul Mahabbah KLIA, instalasaun espesializada ne’ebé estabelese hosi Governu Malázia hodi akomoda labarik sira iha supervizaun imigrasaun nian ketak hosi detidu adultu sira. Vizita ne’e permite delegadu sira atu observa prátika di’ak sira iha protesaun ba labarik sira iha ambiente imigrasaun nian no troka hanoin sira kona-ba promove alternativa sira ba detensaun imigrasaun nian ba labarik sira iha rejiaun tomak.
PDHJ nia partisipasaun reflete nia kompromisu kontínuu hodi hametin kooperasaun rejionál liuhosi SEANF, fahe Timor-Leste nia esperiénsia sira iha protesaun direitus umanus, no kontribui ba esforsu koletivu sira atu rezolve kestaun sira direitus umanus transfronteirisu nian ne’ebé afeta komunidade vulneravel sira iha Sudeste Aziátiku tomak.
Harii iha tinan 2009, Fórum Nasionál Instituisaun Direitus Umanus Sudeste Aziátiku (SEANF) hanesan rede rejionál ida hosi Instituisaun Nasionál Direitus Umanus (NHRIs) ne’ebé dedika ba hametin promosaun no protesaun direitus umanus liuhosi kooperasaun, diálogu, no fahe koñesimentu no prátika di’ak liu. SEANF agora daudaun kompostu hosi instituisaun membru neen: Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ) Timor-Leste nian, Komisaun Direitus Umanus Malázia nian (SUHAKAM), Komisaun Direitus Umanus Filipina nian (CHRP), Komisaun Nasionál Direitus Umanus Tailándia nian (NHRCT), Komisaun Nasionál Direitus Umanus nian hosi Indonézia (KOMNAS HAM), no Komisaun Nasionál Direitus Umanus Mynmar (MNHRC). Liuhusi enkontru tékniku regulár sira, inisiativa konjunta sira, no konferénsia anuál sira, SEANF kontinua hametin solidariedade rejionál no avansa protesaun direitus umanus iha Sudeste Aziátiku tomak.
This post is also available in: English


