Ave Caicoli, Dili, Timor-Leste

info@pdhj.tl

  • tp
  • en

Instituisaun Nasionál Direitus Umanus Unidu hodi Ezije Governasaun Dijitál ne’ebé Sentradu iha Direitus Umanus

Jenebra, 1 Abril 2026 – Aliansa Globál Instituisaun Nasionál Direitus Umans (GANHRI) hasai deklarasaun rezultadu markante ida hosi nia Konferénsia Anuál 2026, hodi fó alerta katak dijitalizasaun ne’ebé la’o lalais tebes ultrapasa tiha asaun legál sira no fiskalizasaun institusionál, nune’e normaliza prátika sira ne’ebé viola direitu sira iha mundu tomak. Halibur iha Jenebra, NHRI sira hosi rejiaun hotu-hotu afirma katak lei internasionál direitus umanus sira ne’ebé tradsionalment aplika offline bele aplika kompletamente online. Sira espresa preokupasaun klean kona-ba vijilánsia ilegál, diskriminasaun algorítmiku, foti desizaun automatizadu, no violénsia ne’ebé fasilita hosi teknolojia. Deklarasaun ne’e subliña katak prejuízu dijitál sira, inklui abuzu jéneru, eskluzaun grupu vulneravel sira, no estragu ambientál hosi sentru dadus AI nian, afeta desproporsionalmente sira ne’ebé sofre daudaun diskriminasaun, no husu ba Estadu sira atu tau dignidade, igualdade, transparénsia, no responsabilizasaun iha núkleu esforsu transformasaun dijitál hotu-hotu.

Deklarasaun final subliña liután katak Estadu sira tenke adota enkuadramentu legál sira ne’ebé komprensivu hodi prevene prejuízu dijitál sira, asegura supervizaun umanu ne’ebé signifikativu ba sistema sira AI no identidade dijitál, no mantein alternativa sira la’ós dijitál hodi garante asesu ba direitu ba ema hotu. Deklarasaun ne’e mós fó alerta kona-ba interupsaun konesaun internet, uza sala ferramenta dijitál hodi halo silensiu ka bandu defensór direitus umanus no jornalista sira, no polítika moderasaun konteúdu ne’ebé permite sensura. Alerta mós ba intervenientes privadu, inklui  na’in ba plataforma online boot sira no dezenvolvedor sira AI nian, atu iha responsabilidade hodi respeita direitus umanus tuir Prinsípiu Orientadór ONU nian kona-ba Negósiu no Direitus Umanus, inklui liuhosi dilijénsia devida, transparénsia, no remédiu asesivel sira. Deklarasaun ne’e mós destaka nesesidade ba avaliasaun impaktu obrigatóriu direitus umanus nian no koordenasaun ne’ebé maka’as liu entre NHRI sira, autoridade protesaun dadus nian, no órgaun supervizaun sira seluk.

Iha série kompromisu konkretu ne’e, NHRI sira promete atu hametin sira nia funsaun monitorizasaun, asesoria, no tratamentu ba keixa sira relasiona ho teknolojia dijitál, hasa’e literasia dijitál públika, no aprofunda kooperasaun liuhosi GANHRI no rede rejionál sira. Sira kompromete atu estabelese plataforma dedikadu ida ba interkámbiu kona-ba teknolojia emerjente sira no husu ba parseiru sira hanesan Gabinete Direitus Umanus ONU nian no UNDP atu fornese apoiu tékniku ne’ebé sustentável. Deklarasaun kompletu, inklui apelu detallu sira ba asaun kona-ba governasaun AI, responsabilizasaun transfronteirisu, no protesaun ba espasu síviku online, disponivel iha ne’e:https://www.pdhj.tl/wp-content/uploads/2026/04/Final-Outcome-Statement-Annual-Conference-GANHRI-2026_EN.pdf

This post is also available in: English

Notisia seluk

PDHJ Haforsa Konsiensia Direitus Umanus Ba Estudante sira iha Oé-Cusse

Oé-Cusse, 3 Setembru 2026 — Delegasaun Territoriál Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse (RAEOA), ne’ebé lidera husi Diretór Bartolomeu...

PDHJ no Ministériu Administrasaun Estatál Haforsa Asesu Sidadaun ba Servisu Direitus Umanus no Governasaun Di’ak

Manatuto, 29 agostu 2026 — Provedór ba Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) no Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) asina ona Kontratu Interadministrativu ida ne'ebé ho...

PDHJ, F-FDTL no UADU Reforsa Kapasidade Direitus Umanus Komponente Aero F-FDTL

Baucau, 24 agostu 2026 – Provedór ba Direitu Umanu no Justisa (PDHJ), Virgílio da Silva Guterres “Lamukan”, loke programa formasaun kona-ba Papél FALINTIL-FDTL no...

PDHJ Destaka Integridade no Jestaun Responsavel ba Rekursu Públiku iha Semináriu Rejionál iha Oé-Cusse

Oé-Cusse, 18–19 Setembru 2026 – Sekretáriu Ezekutivu Provedór ba Direitus Umanus no Justisa (PDHJ), Ambrosio Graciano Soares, sai nu'udar oradór iha Semináriu Rejionál ida...