Jenebra, 1 Abril 2026 – Aliansa Globál Instituisaun Nasionál Direitus Umans (GANHRI) hasai deklarasaun rezultadu markante ida hosi nia Konferénsia Anuál 2026, hodi fó alerta katak dijitalizasaun ne’ebé la’o lalais tebes ultrapasa tiha asaun legál sira no fiskalizasaun institusionál, nune’e normaliza prátika sira ne’ebé viola direitu sira iha mundu tomak. Halibur iha Jenebra, NHRI sira hosi rejiaun hotu-hotu afirma katak lei internasionál direitus umanus sira ne’ebé tradsionalment aplika offline bele aplika kompletamente online. Sira espresa preokupasaun klean kona-ba vijilánsia ilegál, diskriminasaun algorítmiku, foti desizaun automatizadu, no violénsia ne’ebé fasilita hosi teknolojia. Deklarasaun ne’e subliña katak prejuízu dijitál sira, inklui abuzu jéneru, eskluzaun grupu vulneravel sira, no estragu ambientál hosi sentru dadus AI nian, afeta desproporsionalmente sira ne’ebé sofre daudaun diskriminasaun, no husu ba Estadu sira atu tau dignidade, igualdade, transparénsia, no responsabilizasaun iha núkleu esforsu transformasaun dijitál hotu-hotu.
Deklarasaun final subliña liután katak Estadu sira tenke adota enkuadramentu legál sira ne’ebé komprensivu hodi prevene prejuízu dijitál sira, asegura supervizaun umanu ne’ebé signifikativu ba sistema sira AI no identidade dijitál, no mantein alternativa sira la’ós dijitál hodi garante asesu ba direitu ba ema hotu. Deklarasaun ne’e mós fó alerta kona-ba interupsaun konesaun internet, uza sala ferramenta dijitál hodi halo silensiu ka bandu defensór direitus umanus no jornalista sira, no polítika moderasaun konteúdu ne’ebé permite sensura. Alerta mós ba intervenientes privadu, inklui na’in ba plataforma online boot sira no dezenvolvedor sira AI nian, atu iha responsabilidade hodi respeita direitus umanus tuir Prinsípiu Orientadór ONU nian kona-ba Negósiu no Direitus Umanus, inklui liuhosi dilijénsia devida, transparénsia, no remédiu asesivel sira. Deklarasaun ne’e mós destaka nesesidade ba avaliasaun impaktu obrigatóriu direitus umanus nian no koordenasaun ne’ebé maka’as liu entre NHRI sira, autoridade protesaun dadus nian, no órgaun supervizaun sira seluk.
Iha série kompromisu konkretu ne’e, NHRI sira promete atu hametin sira nia funsaun monitorizasaun, asesoria, no tratamentu ba keixa sira relasiona ho teknolojia dijitál, hasa’e literasia dijitál públika, no aprofunda kooperasaun liuhosi GANHRI no rede rejionál sira. Sira kompromete atu estabelese plataforma dedikadu ida ba interkámbiu kona-ba teknolojia emerjente sira no husu ba parseiru sira hanesan Gabinete Direitus Umanus ONU nian no UNDP atu fornese apoiu tékniku ne’ebé sustentável. Deklarasaun kompletu, inklui apelu detallu sira ba asaun kona-ba governasaun AI, responsabilizasaun transfronteirisu, no protesaun ba espasu síviku online, disponivel iha ne’e:https://www.pdhj.tl/wp-content/uploads/2026/04/Final-Outcome-Statement-Annual-Conference-GANHRI-2026_EN.pdf
This post is also available in: English


