Ave Caicoli, Dili, Timor-Leste

info@pdhj.tl

  • tp
  • en

Timor-Leste Presiza Polítika Reziliénsia Dijitál Molok Tarde Liu, Hateten Rigoberto Monteiro

Díli, 11 Juñu 2026 –Provedór-Adjuntu ba Boa Governasaun, Rigoberto Monteiro alerta ona katak Timor-Leste presiza ho urjénsia polítika ida “rezilénsia dijitál” hodi proteje sidadaun sira nia direitu umanu online, tanba dadus foun hatudu katak besik metade hosi populasaun agora uza mídia sosiál. Ko’alia iha diskusaun ne’ebé lidera husi foin-sa’e sira ne’ebé organiza husi Foinsa’e Halo Mudança (FHM), Monteiro sita pozisaun ONU no ASEAN nian ne’ebé afirma katak direitu sira ne’ebé goza offline tenke hetan mós protesaun iha espasu dijitál sira. Nia revela katak Timor-Leste iha utilizadór mídia sosiál 687.000 (48,3% hosi populasaun) no utilizadór internet 575.000, ho utilizasaun aumenta 18,4% iha de’it tinan ida nia laran.

Maibé, Monteiro fó avizu katak kreximentu dijitál ne’ebé lalais lori problema sériu sira, inklui informasaun ne’ebé laloos, diskursu ódiu nian, intimidasaun online, no uza internet ne’ebé la saudavel hanesan asesu livre ba sítiu pornográfiku sira. Nia mós nota konxiénsia públika ne’ebé ki’ik kona-ba intelijénsia artifisiál no interasaun sosiál ne’ebé saudavel. Atu hatán ba ameasa sira-ne’e, nia husu ba estadu atu ikusmai avansa Lei Krime Sibernétiku no Lei Protesaun Dadus Pesoál ne’ebé pendente kleur ona, habelar infraestrutura internet to’o iha baze no reforma kurríkulu edukasaun nian hodi inklui literasia dijitál.

Provedór-Adjuntu trasa kapasidade xave haat ba nasaun ida ne’ebé reziliente dijitalmente: antesipa risku sira, responde lalais ba mudansa teknolójiku, tahan hasoru atake sibernétiku sira, no mantein governasaun dijitál ne’ebé forte. Nia mós halo referénsia ba ensíklika Magnifica Humanitas 2026 nian hosi Papa Leão XIV, ne’ebé hatete katak intelijénsia artifisiál tenke respeita nafatin dignidade no direitu ema nian, hodi sai hanesan instrumentu ida hodi tulun ema sira duké troka ka domina sira.

Monteiro konklui katak to’o ona tempu atu Timor-Leste adota reziliénsia dijitál hanesan prioridade nasionál, alerta katak lahó asaun urjente, espasu dijitál hanesan ne’ebé liga sidadaun sira sei kontinua fó sira ba prejuizu grave. “Direitu dijitál maka direitus umanus”, nia hatete, hodi husu ba governu no públiku atu dudu ba reforma legál no edukasionál imediata sira.

This post is also available in: English

Notisia seluk

Provedór Lansa Konstrusaun Muru Protesaun ba Edifísiu PDHJ Delegasaun Territoriál Same

Same, Manufahi, 21 lullu 2026 – Provedór Direitus Umanus no Justisa, Virgílio da Silva Guterres “Lamukan”, hamutuk ho Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Luis Marçal...

PDHJ Submete Relatóriu Independente Timor-Leste ba Siklu Dahaat Revizaun Periódika Universál

Dili, 17 jullu 2026 –Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) ofisialmente submete relatóriu parte interesada independente ba Konsellu Direitus Umanus Nasoins Unidas nian ba...

Tribunál Rekursu Rejeita Petisaun Provedór nian Maibé Rekoñese Nesesidade Urjente ba Lei Justisa Juvenil

Díli, 16 jullu 2026 – Tribunál Rekursu rejeita ona petisaun ne’ebé hato’o hosi Provedór Direitus Umanu no Justisa (PDHJ) hodi husu deklarasaun omisaun lejizlativa...

Provedór Alerta Hasoru “Vakuu Responsabilidade” Bainhira Komisaun Lia-loos Nian Taka

Díli, 15 jullu 2026– Iha intervensaun iha Konferénsia Internasionál kona-ba Lia-loos, Memória, no Justisa, Provedór Direitus Umanus no Justisa, Virgílio da Silva Guterres "Lamukan",...