Ave Caicoli, Dili, Timor-Leste

info@pdhj.tl

  • tp
  • en

PDHJ ho ONU Konklui Treinamentu Direitus Umanus ba Polisia Militar F-FDTL

Díli, 27 fevereiru 2026 –Membru Polísia Militár Falitil-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) sira kompleta ona programa treinamentu espesializadu durante loron lima ne’ebé ho objetivu atu hametin sira-nia kapasidade atu tane-aas padraun direitus umanus durante operasaun seguransa. Kursu ne’ebé hala’o iha loron 23 to’o 27 fulan fevereiru iha salaun enkontru Polísia Militár iha Quintal Kiik, halibur partisipante na’in 22, feto na’in 3 no mane na’in 19 iha inisiativa kolaborativu husi Gabinete Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ)  Unidade Asesoria Direitus Umanus ONU (UADU) no F-FDTL.

Durante formasaun, fasilitadór sira foka ba enkuadramentu legál sira ne’ebé regula uzu forsa no bandu absoluta ba tortura, hodi uza tantu lejizlasaun nasionál no konvensaun internasionál sira ne’ebé Timor-Leste ratifika ona. Iha nia diskursu iha abertura kursu nian, Provedór Direitus Umanus no Justisa, Virgílio da Silva Guterres “Lamukan,” subliña katak enkuantu pesoál militár sira hala’o operasaun iha liña komandu ida nia laran, responsabilidade legál individuál labele delega. “Ba ita-nia asaun sira iha terrenu, bainhira ko’alia kona-ba asuntu legál sira, ita rasik maka tenke hatán, la’ós ita-nia superiór sira.” nia hatete. “Superiór sira hatán administrativamente, polítikamente no moralmente, maibé bainhira krime ida komete, ita rasik mak tenke hatán iha tribunál.”

Provedór kontestualiza liután formasaun ne’e iha ámbitu PDHJ nia mandatu ne’ebé luan liu atu tau matan ba entidade seguransa sira, inklui F-FDTL, no atu investiga keixa sira husi públiku. Nia fó hanoin ba partisipante sira katak Timor-Leste nia ratifikasaun ba konvensaun prinsipál sira ONU nian, inklui Konvensaun kontra Tortura, impoin obrigasaun klaru ba autoridade públika sira hotu. “Uzu forsa nesesáriu bainhira laiha koperasaun ho entidade sira seguransa nian, maibé bainhira suspeitu ida neutraliza ka kaer ona, sira labele sujeita ba tortura”, Guterres esplika. “Bainhira kaer ona, baku konsidera hanesan violasaun ba direitus umanus.” Nia husu ba pesoál sira atu uza koñesimentu ne’ebé hetan hanesan instrumentu ida hodi fó onra ba sira nia istória no mantein sira nia ligasaun ho komunidade, hodi garante katak sira “la sai inimigu ba povu.”

Treinamentu ne’e hetan reafirmasaun apoiu husi parseiru internasionál no lideransa F-FDTL. Xefe Unidade Asesoria Direitus Umanus ONU nian iha Timor-Leste, Raja Azwa Petra, subliña knaar krítiku Polísia Militár nian nu’udar órgaun primáriu aplikasaun lei nian. Nia iha esperansa katak partisipante sira agora sei ekipadu atu aplika prinsípiu sira ne’ebé diskute ona, hodi salvaguarda sidadaun sira nia direitu hanesan konsagra ona iha konstituisaun. Entretantu, Tenente Koronél Mateus de Jesus husu ba formandu na’in 25 atu integra lisaun sira ne’ebé aprende iha sira-nia konduta loroloron, hodi enkuadra hanesan esensiál ba dezenvolvimentu instituisaun nian. “F-FDTL iha devér morál no legál atu garante katak kna’ar ne’ebé hala’o tenke respeita dignidade umanu”, tenik nia. “Ida-ne’e maka dalan úniku ba ita atu sai forsa ida ne’ebé modernizadu no profisionál tanba hetan konfiansa tomak hosi ita-nia sidadaun sira.”

This post is also available in: English

Notisia seluk

Hametin Integridade iha Funsaun Públika: Instituisaun Kuadrilaterál Realiza Treinamentu Governasaun Di’ak no Anti-Korrupsaun ba Dirijente MCI

Díli, 15 abril 2026 – Ekipa Kuadrilaterál ne’ebé kompostu hosi Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ), Comissão Anti-Corrupção (CAC), Comissão da Função Pública...

Formasaun Kuadrilaterál Konklui, Hametin Integridade no Boa Governasaun iha Ministériu Justisa

Díli, 15 abril 2026 – Formasaun kuadrilaterál loron tolu kona-ba “Prevene no Kombate Korrupsaun hodi Promove Governasaun Di’ak no Proteje Direitus Umanus iha Administrasaun...

PDHJ Ezamina Implementasaun Infraestrutura Eskolár ne’ebé Finansiadu Husi Estadu iha Oé-Cusse

Oé-Cusse, 13 abril 2026 – Diretór Delegasaun Territoriál PDHJ iha Oé-Cusse, Bartolomeu Gonçalves, hamutuk ho ekipa, hala’o vizita traballu no enkontru koordenasaun ho Diretór...

PDHJ Halo Intervensaun Ba Eskola Ne’ebé Impede Asesu Ezame Ba Estudante Sira Tanba La Selu Multa Falta Ni’an.

 Oé-Cusse, 09 abril 2026 – Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) nia Delegasaun Teritorriál Oé-Cusse, ne’ebé lidera husi Diretór Delegasaun Bartolomeu Gonçalves ho nia...