Ave Caicoli, Dili, Timor-Leste

info@pdhj.tl

  • tp
  • en

Halo Taxa Administrativu Justu Liu ba Ema Hotu: PDHJ Partilla Ninia Opiniaun

Díli, 16 setembru 2026 – Provedór Direitus Umanus no Justisa, Virgílio da Silva Guterres “Lamukan”, hamutuk ho nia komitiva, partisipa iha audiénsia ho Komisaun C Parlamentu Nasionál, ne’ebé responsavel ba asuntu finansas públikas, atu rona no fahe hanoin kona-ba Proposta Lei Númeru 29/VI (3a) – Rejime Jerál ba Taxa Administrativa.

Iha audiénsia ne’e, Provedór Guterres hato’o pontu balun ne’ebé, tuir PDHJ, presiza konsiderasaun kle’an liután, liuliu kona-ba prinsípiu equidade administrativa no asesu sidadaun sira ba servisu públiku.

Provedór subliña katak aplikasaun taxa administrativa tenke konsidera diferensa kondisaun entre sidadaun sira ne’ebé hela iha área urbana no sira ne’ebé hela iha foho ka área remota. “Dalaruma ita tau taxa hanesan ba ema hotu, maibé kustu atu asesu ba administrasaun públika la hanesan. Ema iha Díli bele asesu fasil liu kompara ho maluk sira iha foho,” dehan Provedór Guterres.

Nia fó ezemplu asesu ba pasaporte, ne’ebé sidadaun iha Díli bele asesu servisu besik, enkuantu sidadaun sira iha munisípiu ka área remota bele presiza selu transporte no gasta tempu loron ida ka rua atu mai Díli no hein atu hetan dokumentu. Tanba ne’e, Provedór konsidera katak kustu efetivu atu asesu servisu públikutenke sai parte husi konsiderasaun iha elaborasaun no implementasaun lei ne’e, atu evita situasaun ne’ebé bele hamosu injustisa.

Alende ne’e, Provedór hato’o mós nesesidade atu iha definisaun no mekanizmu klaru ba isensaun ka tratamentu espesífiku ba grupu vulnerável, inklui ema ho defisiénsia, ferik-katuas no sidadaun sira ne’ebé la iha kapasidade ekonómika sufisiente atu selu taxa administrativa.

Provedór mós subliña katak fórmula no baze kalkulasaun taxa tenke klaru no transparente, inklui referénsia ba montante osan ne’ebé uza atu determina taxa. Nia mós husu atu klarifika prosedimentu kona-ba pagamentu no aplikasaun ba multa ka sansaun administrativa, inklui se pagamentu tenke hala’o diretamente iha fatin, liuhusi banku, ka liuhusi mekanizmu seluk.

Iha aspeto seluk, Provedór enfatiza nesesidade atu lei garante direitu sidadaun atu kontesta bainhira sira simu informasaun ka desizaun administrativa ne’ebé sira konsidera la loos. Sidadaun tenke iha oportunidade atu hato’o rekursu administrativu no husu autoridade kompetente atu fó esplikasaun antes de’it asesu ba prosesu judisiál.

Provedór hateten katak, se esplikasaun ka resposta husi autoridade administrativa la sufisiente ka la satisfaz, sidadaun tenke iha possibilidade atu kontinua ho rekursu ba tribunal, tuir prosedimentu legal ne’ebé aplika.

Pontu sira ne’e sei sai parte husi konsiderasaun PDHJ iha prosesu preparasaun nia pareser formal kona-ba Proposta Lei Rejime Jerál ba Taxa Administrativa, ne’ebé sei submete ba Komisaun C Parlamentu Nasionál.

Iha nia intervensaun ikus, Provedór Guterres apresia no agradese ba Prezidente Komisaun C, Cedelízia Faria dos Santos, tanba konvida PDHJ atu hato’o nia hanoin kona-ba proposta lei ne’e, konsiderando katak aplikasaun taxa administrativa ka impostu sei iha impaktu direta ba sidadaun sira, inklui sira nia direitu atu asesu ba administrasaun públika.

Audiénsia ne’e realiza iha Sala Audiénsia Parlamentu Nasionál, prezidida husi Prezidente Komisaun C, Cedelízia Faria dos Santos, ho prezensa husi Provedóra-Adjunta Direitus Umanus, Maria Marília da Costa; Sekretáriu Ezekutivu, Ambrosio Graciano Soares; ekipa legal PDHJ; Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, ho nia ekipa; no deputadu sira husi Komisaun C Parlamentu Nasionál.

This post is also available in: English

Notisia seluk

PDHJ ho Parseiru sira Kontinua Formasaun Direitus Umanus ba Membru F-FDTL sira iha Gleno

Ermera, 14 setembru 2026 –  Ekipa Formador ne’ebé kompostu husi Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ), Unidade Asesoria Direitos Umanus (UADU) ONU iha Timor-Leste,...

PDHJ no TLPDP Diskute Inkorporasaun Direitus Umanus iha Treinamentu Rekrutamentu PNTL

Dili, 8 setembru 2026 — Provedór Direitus Umanus no Justisa, Virgílio da Silva Guterres “Lamukan” hala’o enkontru ho Programa Dezenvolvimentu Polísia Timor-Leste (TLPDP), ne’ebé...

PDHJ Haforsa Konsiensia Direitus Umanus Ba Estudante sira iha Oé-Cusse

Oé-Cusse, 3 Setembru 2026 — Delegasaun Territoriál Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse (RAEOA), ne’ebé lidera husi Diretór Bartolomeu...

PDHJ no Ministériu Administrasaun Estatál Haforsa Asesu Sidadaun ba Servisu Direitus Umanus no Governasaun Di’ak

Manatuto, 29 agostu 2026 — Provedór ba Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) no Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) asina ona Kontratu Interadministrativu ida ne'ebé ho...