Díli, 27 fevereiru 2026- Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ) formalmente aprezenta ona rekomendasaun ida ba Parlamentu Nasionál hodi insiste ratifikasaun ba Protokolu Fakultativu ba Konvensaun Kontra Tortura (OPCAT).
Iha karta ofisiál ida ho data 27 fevereiru 2026, Provedór Virgílio da Silva Guterres “Lamukan” husu ba Parlamentu Nasionál atu aselera prosesu ratifikasaun, hodi subliña katak enkuantu Timor-Leste ratifika ona Konvensaun ONU nian hasoru Tortura iha 2003, Protokolu Opsionál ne’ebé estabelese sistema monitorizasaun preventiva seida’uk ratifika.
“Ratifikasaun hosi OPCAT ne’e krusiál hodi komplementa ita nia enkuadramentu legál kona-ba direitus umanus sira ne’ebé aseita universalmente”, Guterres hakerek.
La hanesan ho Konvensaun kontra Tortura, ne’ebé foka ba kastigu hahalok tortura nian hafoin akontese, OPCAT estabelese sistema prevensaun proativu ida ne’ebé ezije órgaun independente sira atu hala’o vizita regulár ba prizaun sira, sela polísia nian, fasilidade psikiatriku sira no fatin sira seluk ne’ebé ema lakon sira-nia liberdade.
Rekomendasaun PDHJ foti husi istória Timor-Leste nian rasik, hodi refere ba deskobrimentu Komisaun ba Akollimentu, Lia-loos no Rekonsiliasaun (CAVR) ne’ebé dokumenta sofrimentu jeneralizadu entre tinan 1974 no 1999, inklui detensaun arbiru, tortura no tratamentu dezumanu. CAVR antes ne’e rekomenda ona monitorizasaun esterna ba prizaun hotu-hotu medida ida ne’ebé aliña diretamente ho enkuadramentu OPCAT nian.
“Esperiénsia sira ne’ebé ita senti iha viajen naruk hosi prosesu libertasaun nian tenki sai hanesan lisaun brillante sira ba ita nia povu atu nune’e esperiénsia aat sira labele repete iha era independente ida-ne’e”, afirma hosi dokumentu.
PDHJ nota katak ratifikasaun sei la impoin todan finanseiru ne’ebé signifikativu, tanba instituisaun ne’e hala’o ona inspesaun regulár ba instalasaun detensaun sira iha nia mandatu ezistente no potensialmente bele serve nu’udar Mekanizmu Preventivu Nasionál ne’ebé ezije.
Timor-Leste asina protokolu ne’e iha tinan 2005, maibé ratifikasaun parlamentár seida’uk finaliza. Ho nune’e Parlamentu Nasionál agora asumi responsabilidade atu konklui prosesu ne’e.
This post is also available in: English